لمس کردن سر و احساس نکردن پوست وضعیتی عجیب و گاهی دلهرهآور را برای مراجعین ایجاد میکند. انگار کلاهی نامرئی و ضخیم بر سر دارید یا پوست سرتان از جنسی چوبی و سخت ساخته شده است. این تجربه حسی متفاوت که در اصطلاح پزشکی پارستزی یا بیحسی موضعی نامیده میشود یکی از شایعترین سوالاتی است که مراجعین در روزهای پس از عمل از تیم درمانی ما میپرسند. بسیاری تصور میکنند که جراح به عصبهای اصلی آسیب رسانده است یا خطایی در اتاق عمل رخ داده است. واقعیت علمی اما چیز دیگری را نشان میدهد. بیحسی کف سر بخشی جداییناپذیر از پروسه جراحی و مکانیزم دفاعی بدن در برابر تروما محسوب میشود. ما در تیم تخصصی کلینیک زیبایی رویش سبز قصد داریم تا با زبانی ساده اما علمی پرده از راز این بیحسی برداریم. درک آناتومی اعصاب پوست و چگونگی ترمیم آنها به شما کمک میکند تا با آرامش خاطر این دوران گذار را سپری کنید و منتظر بازگشت حس طبیعی پوست خود باشید.
مکانیسم اثر تروما بر شبکه عصبی پوست
پوست سر انسان تنها یک پوشش ساده نیست و شبکهای پیچیده و متراکم از رشتههای عصبی حسی را در خود جای داده است. این اعصاب وظیفه دارند تا پیامهای لمس، درد، گرما و سرما را به مغز مخابره کنند. زمانی که عمل کاشت مو انجام میشود چه با روش برداشت نواری FUT و چه با روش دانهای FUE پزشک ناگزیر است تا برشهایی را در پوست ایجاد کند. در روشهای نوین که ما در کلینیک کاشت موی رویش سبز به کار میبریم این برشها در حد میکرو و بسیار ظریف هستند اما حتی همین شکافهای میکروسکوپی نیز باعث قطع شدن اتصالات ریز عصبی در لایه درم پوست میشوند.
هنگامی که تیغ جراحی یا پانچ وارد پوست میشود رشتههای عصبی سطحی که مانند سیمهای مخابراتی عمل میکنند قطع میگردند. در نتیجه ارتباط میان گیرندههای حسی پوست و مغز مختل میشود. مغز دیگر پیامی از آن ناحیه دریافت نمیکند و شما آن قسمت را بیحس درک میکنید. این اتفاق دقیقاً مشابه زمانی است که سیم تلفن قطع میشود و صدایی شنیده نمیشود. شدت این بیحسی به تکنیک جراحی، وسعت ناحیه کاشت و تعداد گرافتهای برداشت شده بستگی دارد. در روشهای قدیمیتر که برشهای عمیقتری ایجاد میشد احتمال آسیب به شاخههای عصبی بزرگتر وجود داشت اما در متدهای سال ۲۰۲۵ آسیب محدود به اعصاب مویرگی سطحی است. این اعصاب قدرت ترمیمپذیری فوقالعادهای دارند و برخلاف اعصاب مرکزی نخاع قادر به بازسازی خود هستند. بنابراین بیحسی ایجاد شده نشانهای از تخریب دائمی نیست و صرفاً وقفهای موقت در سیستم انتقال پیام بدن میباشد.
نقش مایع تامسنت و تورم بافتی در بیحسی
عامل دیگری که بلافاصله پس از عمل باعث بیحسی شدید میشود مایعی است که در حین جراحی به زیر پوست تزریق میگردد. این مایع که محلول تامسنت Tumescent نام دارد حاوی سرم نمکی، لیدوکائین بیحسکننده و اپینفرین تنگکننده عروق است. وظیفه این مایع بالا آوردن پوست سر و جدا کردن آن از استخوان جمجمه است تا کاشت گرافتها ایمنتر و راحتتر انجام شود. حجم زیادی از این مایع در فضای محدود زیر پوست جمع میشود و فشاری مکانیکی بر رشتههای عصبی وارد میکند.
این فشار هیدرولیک باعث میشود که اعصاب به طور موقت عملکرد خود را از دست بدهند نوروپراکسی. علاوه بر فشار مستقیم خودِ داروی لیدوکائین نیز کانالهای سدیم در غشای سلولهای عصبی را مسدود میکند و مانع انتقال پیام درد میشود. اثر لیدوکائین معمولاً پس از چند ساعت از بین میرود اما اثر فشاری ناشی از تورم ممکن است تا چند روز ادامه داشته باشد. بدن برای جذب و دفع این مایع اضافی به زمان نیاز دارد. سیستم لنفاوی به تدریج مایع را تخلیه میکند و با کاهش تورم فشار از روی اعصاب برداشته میشود. مراجعین ما در کلینیک پوست مو و زیبایی رویش سبز معمولاً گزارش میدهند که با فروکش کردن ورم پیشانی و دور چشم حس لامسه در برخی نقاط سر شروع به بازگشت میکند. نوشیدن آب فراوان و خوابیدن به صورت نیمهنشسته به تسریع دفع این مایعات و کاهش فشار عصبی کمک شایانی میکند.
تفاوت بیحسی در ناحیه بانک مو و ناحیه کاشت
الگوی بیحسی در تمام نقاط سر یکسان نیست و میان ناحیه اهداکننده پشت سر و ناحیه گیرنده جلوی سر و طاسی تفاوتهایی وجود دارد. در ناحیه بانک مو اگر از روشهای برداشت میکروسکوپی استفاده شده باشد اعصاب آسیب کمتری میبینند و حس معمولاً سریعتر باز میگردد. با این حال به دلیل تراکم بالای برداشت در یک جلسه ممکن است نوعی شوک عصبی به ناحیه وارد شود که باعث گزگز و مورمور شدن میگردد.
در ناحیه گیرنده یا همان محل کاشت مو داستان کمی متفاوت است. در این ناحیه هزاران سوراخ ریز برای کاشت فولیکولها ایجاد شده است. تراکم بالای این برشها باعث میشود که تقریباً تمام شبکه عصبی سطحی پوست در آن منطقه دچار اختلال شود. به همین دلیل بیحسی در ناحیه جلوی سر و فرق سر معمولاً عمیقتر و طولانیمدتتر از پشت سر است. گاهی اوقات ممکن است تا چندین ماه احساس کنید که پوست این ناحیه ضخیمتر از حد معمول است. این حس کاذب ناشی از تشکیل بافت فیبروز میکروسکوپی در اطراف گرافتها و تلاش اعصاب برای نفوذ به این بافت جدید است. متخصصین ما در تیم مشاوره کلینیک رویش سبز در جلسات پس از عمل نقشهای از روند بازگشت حس را برای شما ترسیم میکنند تا بدانید که تفاوت حسی میان پشت و جلوی سر امری کاملاً فیزیولوژیک و قابل انتظار است.
پدیده درد فانتوم و خارشهای عصبی هنگام بهبودی
یکی از جالبترین و گاهی آزاردهندهترین مراحل بازگشت حس پدیدهای است که به آن خارش نوروپاتیک یا دردهای تیرکشنده لحظهای میگویند. زمانی که تارهای عصبی شروع به ترمیم و رشد مجدد میکنند سیگنالهای نامنظم و گاهی اشتباهی را به مغز میفرستند. رشتههای عصبی با سرعت تقریبی ۱ میلیمتر در روز رشد میکنند تا دوباره به سطح پوست برسند و به گیرندهها متصل شوند. در طول این مسیر ممکن است شما احساساتی نظیر حرکت حشره روی سر، سوزنسوزن شدن ناگهانی، شوک الکتریکی خفیف یا خارش عمیقی را تجربه کنید که با خاراندن سطح پوست برطرف نمیشود.
این علائم اگرچه ناخوشایند هستند اما در واقع بهترین خبر برای بیمار محسوب میشوند زیرا نشان میدهند که عصبها زنده هستند و در حال برقراری ارتباط مجدد میباشند. بسیاری از افراد به اشتباه تصور میکنند که این خارش نشانه عفونت یا قارچ است. تفاوت اصلی در این است که خارش عفونی معمولاً با قرمزی، ترشح و التهاب همراه است اما خارش عصبی بدون هیچ علامت ظاهری و در عمق پوست احساس میشود. در این مرحله استفاده از کمپرس سرد و ماساژهای ملایم در صورتی که پزشک اجازه داده باشد میتواند به آرام کردن تحریکات عصبی کمک کند. مصرف ویتامینهای گروه B به ویژه B1 و B12 که غذای اعصاب محسوب میشوند روند ترمیم غلاف میلین اعصاب را تسریع میبخشد. ما در کلینیک رویش سبز واقع در جردن تهران مکملهای نوروتروپیک خاصی را برای مدیریت این مرحله تجویز میکنیم.
جدول زمانی بازگشت حس؛ از هفته اول تا یک سال
دانستن اینکه این بیحسی تا کی ادامه دارد به شما کمک میکند تا صبر و حوصله بیشتری به خرج دهید. روند بهبودی در افراد مختلف متفاوت است اما یک الگوی کلی وجود دارد:
- هفته اول و دوم: بیحسی کامل و سنگینی شدید. در این مرحله پوست سر کاملاً مانند یک جسم خارجی حس میشود.
- ماه اول تا سوم: کاهش تورم و بازگشت حسهای اولیه در حاشیه نواحی کاشت. شروع احساس گزگز و خارشهای عمقی که نشانه بیداری اعصاب است.
- ماه سوم تا ششم: بازگشت حس به بخشهای مرکزیتر. در این دوره ممکن است هنوز لکههایی از بیحسی Numb spots وجود داشته باشد که کاملاً طبیعی است.
- ماه ششم تا دوازدهم: تکمیل فرآیند ترمیم عصبی. در اکثر مراجعین حس لامسه تا ماه نهم به حالت نرمال باز میگردد. در موارد نادر و جراحیهای بسیار وسیع ممکن است این روند تا ۱۸ ماه طول بکشد.
اگر پس از گذشت یک سال همچنان بیحسی مطلق وجود داشت نیاز به بررسیهای بیشتر است هرچند با تکنیکهای مدرن سال ۲۰۲۵ احتمال آسیب دائمی به عصب صفر نزدیک شده است. نکته مهم این است که نباید در دوران بیحسی با آب بسیار داغ دوش بگیرید یا از سشوار با حرارت بالا استفاده کنید. چون پوست شما حس ندارد ممکن است دچار سوختگی شدید شوید بدون آنکه متوجه درد آن گردید. محافظت از پوست بیحس در برابر سرما و گرمای شدید وظیفهای حیاتی است که بر عهده شماست.
نقش مهارت جراح در پیشگیری از آسیبهای دائمی
اگرچه بیحسی موقت اجتنابناپذیر است اما مهارت جراح و تکنیک استفاده شده تأثیر مستقیمی بر شدت و مدت زمان آن دارد. جراحی که به آناتومی اعصاب محیطی سر و صورت تسلط کامل داشته باشد برشها را در عمقی ایجاد میکند که به شاخههای اصلی عصب آسیب نرسد. در روشهای غیراستاندارد که توسط افراد غیرپزشک انجام میشود ممکن است برشهای عمیق باعث قطع شاخههای اصلی عصب سوپرااوربیتال بالای چشم یا اکسیپیتال پشت سر شود. در این صورت بیحسی ممکن است دائمی شود یا تبدیل به دردهای مزمن عصبی نورالژی گردد.
در کلینیک زیبایی رویش سبز که دارای مجوز رسمی وزارت بهداشت با شماره ۲۷۲۵۶۲-۳ میباشد تمامی مراحل برداشت و کاشت توسط تیم متخصص و با نظارت مستقیم پزشک انجام میشود. استفاده از پانچهای میکرونی و رعایت عمق نفوذ استاندارد که معمولاً بین ۳ تا ۴ میلیمتر است باعث میشود که اعصاب حیاتی در امان بمانند. همچنین تزریق مایع بیحسی با دوز کنترل شده و تکنیک صحیح مانع از فشار بیش از حد به بافتهای عصبی میگردد. انتخاب کلینیک معتبر تنها ضامن زیبایی نیست ضامن سلامت سیستم عصبی و حسی شما نیز میباشد.
نکات مراقبتی در دوران بیحسی
برای گذر از این دوران و جلوگیری از آسیبهای ناخواسته رعایت موارد زیر الزامی است:
- مراقب ضربه باشید: هنگام سوار شدن به ماشین یا عبور از درهای کوتاه احتیاط کنید؛ سر شما درد ناشی از ضربه را حس نمیکند و ممکن است زخم شود.
- پرهیز از خاراندن: با وجود خارش شدید از ناخن کشیدن پرهیز کنید. شما متوجه میزان فشار وارده نمیشوید و ممکن است گرافتها را بکنید.
- مصرف مکملها: ویتامینهای B-Complex را طبق دستور پزشک مصرف کنید.
- ماساژ اصولی: پس از ماه اول ماساژ ملایم پوست سر به تحریک پایانههای عصبی و افزایش خونرسانی کمک میکند.
نتیجهگیری
بیحسی کف سر بعد از کاشت مو نه یک عارضه خطرناک است و نه نشانهای از شکست جراحی. این پدیده واکنشی طبیعی و موقتی به تغییرات ایجاد شده در پوست و اعصاب سطحی است. بدن انسان با توانایی شگفتانگیز خود در بازسازی شبکههای عصبی به مرور زمان حس کامل را به پوست سر باز میگرداند. آنچه اهمیت دارد صبوری، رعایت نکات ایمنی برای جلوگیری از آسیب به پوست بیحس و اعتماد به روند درمان است. خارشها و گزگزهای بعدی نویدبخش اتصال دوباره سیمهای ارتباطی بدن هستند.
اگر شما نیز نگرانیهایی درباره عوارض کاشت مو دارید و به دنبال مرکزی هستید که با شفافیت علمی و تخصص بالا شما را در این مسیر همراهی کند کلینیک زیبایی رویش سبز در شمال تهران جردن، نبش آناهیتا، پلاک ۱۸۲، واحد ۱۲ انتخابی مطمئن است. تیم ما از لحظه مشاوره تا بازگشت کامل سلامتی و زیبایی در کنار شما خواهد بود.
سوالات متداول
آیا بیحسی بعد از کاشت مو دائمی است؟
در ۹۹ درصد موارد خیر. بیحسی موقتی است و ناشی از قطع اعصاب سطحی و تورم است. حس لامسه معمولاً بین ۳ تا ۹ ماه به طور کامل باز میگردد. آسیب دائمی در کلینیکهای معتبر بسیار نادر است.
چرا پشت سرم بیشتر از جلوی سرم تیر میکشد؟
چون اعصاب ناحیه پشت سر بانک مو قطورتر هستند و در حین برداشت تحریک میشوند. ترمیم این اعصاب ممکن است با دردهای لحظهای و تیرکشنده همراه باشد که نشانهی بهبودی است.
آیا میتوانم برای کاهش بیحسی دارو مصرف کنم؟
داروی خاصی برای رفع سریع بیحسی وجود ندارد زیرا عصب باید خود را ترمیم کند. اما مصرف مکملهای ویتامین B و منیزیم میتواند سرعت بازسازی اعصاب را کمی افزایش دهد.
خارش سرم دیوانهکننده شده است، آیا نشانه بدی است؟
خیر، خارش شدید معمولاً نشانه فعال شدن اعصاب و آزاد شدن هیستامین در پروسه ترمیم است. این علامت خوبی است. از اسپریهای آبرسان یا قرص آنتیهیستامین با تجویز پزشک استفاده کنید.
اگر بعد از یک سال هنوز سرم بیحس بود چه کنم؟
اگر پس از ۱۲ ماه هیچ پیشرفتی در بازگشت حس نداشتید باید به پزشک متخصص مراجعه کنید تا بررسیهای عصبشناسی انجام شود. گاهی اوقات نیاز به درمانهای دارویی خاص برای تحریک عصب است.
آیا نوع روش کاشت FUT یا FUE در میزان بیحسی تأثیر دارد؟
بله، در روش FUT به دلیل برش نواری عمیق احتمال قطع شاخههای عصبی بزرگتر بیشتر است و بیحسی ممکن است طولانیتر باشد. در روشهای میکروگرافت مانند آنچه در رویش سبز انجام میشود بیحسی سطحیتر و کوتاهتر است.
آیا ماساژ دادن سر به رفع بیحسی کمک میکند؟
بله، اما زمان شروع آن مهم است. معمولاً بعد از گذشت یک ماه و اطمینان از جوش خوردن گرافتها ماساژ دادن باعث افزایش گردش خون و تحریک گیرندههای حسی میشود.
